МИДЫҢ СОЗЫЛМАЛЫ ИШЕМИЯЛАРЫНДАҒЫ НЕЙРОЛОГИЯЛЫҚ БҰЗЫЛУЛАРДЫ МУЛЬТИМОДАЛЬДЫ ЕМДЕУДІҢ МАҢЫЗДЫ АСПЕКТІСІ (әдебиеттерге шолу)
Кілттік сөздер:
созылмалы церебральді ишемиялар, мексидол, әсер ету механизмі, антиоксидант, патогенетикалық факторлар.Аннотация
Кіріспе. Мидың созылмалы ишемиясы (МСИ) – әр түрлі дәрежедегі неврологиялық бұзылыстармен көрінетін, прогрессивті көпошақты диффузды мидың зақымдануымен жүретін ауру. Сонымен қатар, ми қанайналымының төмендеуі байқалады, көбінесе, өтпелі ишемиялық шабуылдар немесе инсульттар себепті асқынады. МСИ бар науқастарда неврологиялық бұзылыстарды емдеудің заманауи әдістерін зерттеу нәтижесіне, сондай-ақ қауіп-қатер факторларына әдебиеттік талдау жүргізілді.
Зерттеу мақсаты. МСИ патогенезі мен қауіп факторлары туралы әдеби деректерді, МСИ-мен ауыратын науқастарда неврологиялық бұзылыстар кезінде Мексидол дәрілік затының патогенездің әр түрлі буындарында әсер ету механизмдерін зерттеу.
Материал және әдістері. Жүйелік іздеу PubMed, MEDLINE, Google Scholar сияқты электронды библиографиялық мәліметтер базасында, электронды ресурстарда және МСИ туралы (этиологиясы, патогенезі, диагностикалық критерийлері) орыс тілді сайттардағы мақаларда, сонымен қатар, мексидол дәрілік заты туралы, медициналық журналдар сайтында жүргізілді. 2013-2022 жылдар арасында жарыққа шыққан мақалалар талданды.
Түйіндемелік сөздер: мидың созылмалы ишемиясы, мексидол, әсер ету механизмі, антиоксидант, патогенетикалық факторлар бойынша 243 мақала табылды. Әдебиетке шолуға 41 зерттеу қамтылды, ол зерттеулерге мидың созылмалы ишемиясы расталған науқастар қатысқан, олардың емінде антиоксиданттар, антигипоксанттар қолданылған. Іздеу шарттары: рандомизацияланған бақыланатын зерттеулер, мета-анализдер және түпнұсқа зерттеулер. Алып тастау критерийлеріне сенімділігі төмен зерттеулер, ретроспективті зерттеулер, ғылыми шолулар, жүйелі есептер және клиникалық жағдайлар жатты.
Нәтижелер. Мультимодальды әсер ету механизмі бар препаратты таңдау мультифакторлық этиологиясы және күрделі көп буынды даму патогенезі бар МСИ ауруы бар науқастарды емдеуде басымдыққа ие екендігі дәлелденді.
Мексидол препаратын МСИ-ның ерте кезеңдерінде қолдану аурудың неврологиялық көріністерін тиімді емдеуге және ми қанайналымның созылмалы жеткіліксіздігінің одан әрі өршуіне жол бермейтіні анықталды.
Нәтижелерді талқылауы. Препараттың әсер ету механизмдеріне жүргізілген көптеген зерттеулер көрсеткендей, бұл процестің негізгі буындары мексидолдың әрекеті үш негізгі механизмге негізделген – антиоксидант, ол липидтердің асқын тотығуының ферментативті және ферментативті емес процестеріне әсер етеді, мембранопротекторлық, өнімнің жойқын әрекеттерін шектейді және жасуша мембраналарының тұрақтануын күшейтеді және митохондриялардың энергия балансын белсендіруге ықпал ететін антигипоксантты әрекет. МСИ патогенезінде ми қанайналымының төмендеуіне байланысты тотығу стрессі, жасуша мембраналарының деполяризациясы, энергия ресурстарының жетіспеушілігі дамиды; бұл жағдайда мексидол МСИ-ның пайда болуының жоғарыда аталған барлық механизмдеріне әсер етеді және патогенетикалық әсер ететін препарат бола отырып, аурудың одан әрі өршуіне жол бермейді.
Қорытынды. Антиоксидантты дәрілік заттар когнитивті қызметтерді, физикалық белсенділіктерді жақсартады, шаршағыштықты төмендетеді, МСИ-ның ерте кезеңінде науқастарда қолдану өмір сапасын жақсартады, осының арқасында ми қанайанылымының созылмалы жетіспеушілігінің ауыр формасы дамуына жол бермейді және МСИ-ның 1-2 дәрежесінен 3-ші дәрежесіне өтуінің алдын алады.
Библиографиялық сілтемелер
1. Zhou D, Meng R, Li SJ, Ya JY, Ding JY, Shang SL, Ding YC, Ji XM. Advances in chronic cerebral circulation insufficiency. CNS Neurosci Ther. 2018 Jan;24(1):5-17. doi: 10.1111/cns.12780. Epub 2017 Nov 15. PMID: 29143463; PMCID: PMC6489997
2. Gusev EI, Chukanova EI, Chukanova AS. Khronicheskaia tserebrovaskuliarnaia nedostatochnost (faktory riska, patogenez, klinika, lechenie) [Chronic cerebrovascular insufficiency (risk factors, pathogenesis, clinic, treatment)]. Moscow: AST 345 Publishing House, 2019: 189 p.
3. Fedin AI. Ambulatornaia nevrologiia. Izbrannye lektsii dlia vrachei pervichnogo zvena zdravookhraneniia [Ambulatory neurology. Selected lectures for primary care physicians]. Moscow: GEOTAR-Media; 2019
4. Levin OS. Distsirkulatorny encephalopathy: anachronism or clinical reality? Konsilium Medium = Consilium Medium. 2007; 8:72-74 (In Russ.)
5. Bon EI, Maksimovich NE. The role of excitotoxicity in the pathogenesis of brain damage during ischemia. Vestnik Smolenskoi gosudarstvennoi meditsinskoi akademii = Bulletin of the Smolensk State Medical Academy. 2019; 18(1):67-72 (In Russ.)
6. Chukanova EI, Khodzhamzharov BE, Chukanova AS. Chronic cerebral ischemia (etiology, pathogenesis, treatment). Prevention of stroke and vascular dementia. RMZh = RMJ. 2012;12:517 (In Russ.)
7. Zakharov V.V., Sleptsova K.B., Martynova O.O. Chronic ischemia of the brain: a view from the XXI century. RMZh = RMJ. 2021;5:45-49 (In Russ.)
8. Kamchatnov PR, Vorob’eva OV, Rachin AP. Treatment of emotional and cognitive disorders in patients with chronic cerebral. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2014;114(4):52-56 (In Russ.)
9. Schmidt EV. Classification of vascular lesions of the brain and spinal cord.. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 1985;85(9): 81-88. (In Russ.)
10. Tanashyan MM, Lagoda OV, Antonova KV. Tserebrovaskuliarnaia patologiia i metabolicheskii sindrom [Cerebrovascular pathology and metabolic syndrome]. Moscow: AST 345 Publishing House, 2019: 375 p.
11. Zakharov VV, Vakhnina NV. Diagnosis and treatment of chronic cerebral ischemia (clinical discussion). Meditsinskiy sovet = Medical Council. 2018;(18):44-49. (In Russ.) https://doi.org/10.21518/2079-701X-2018-18-44-49
12. Vygovskaya SN, Nuvakhova MB, Doroginina AYu, Rachin AI. Chronic cerebral ischemia - from correct diagnosis to adequate therapy. PMZh = РМJ. 2015:12:694 (In Russ.)
13. Usanova AA, Inchina VI, Zorkina AV. Tsitoprotektory v korrektsii sochetannykh metabolicheskikh narushenii [Cytoprotectors in the correction of combined metabolic disorders]. Saransk: Vector-print; 2009: 119 p.
14. Fedin AI. Izbrannye lektsii po ambulatornoi nevrologii [Selected lectures on ambulatory neurology]. M., 2013: 171 p.
15. Kognitivnye rasstroistva u lits pozhilogo i starcheskogo vozrasta. Klinicheskie rekomendatsii, 2020 [Cognitive disorders in the elderly and senile age. Clinical guidelines, 2020]. Available from: https://cr.minzdrav.gov.ru/recomend/617_1
16. Kulesh AA, Emelin AYu, Bogolepova AN, Doronina OB, Zakharov VV, Kolokolov OV, Kotov SV, Korsunskaya LL, Kutlubaev MA, Laskov VB, Levin OS, Parfenov VA. Clinical manifestations and issues of diagnosis of chronic cerebrovascular disease (chronic cerebral ischemia) at an early (pre-dementia) stage. Nevrologiia, neiropsikhiatriia, psikhosomatika = Neurology, Neuropsychiatry, Psychosomatics. 2021;13(1):4-12. (In Russ.). https://doi.org/10.14412/2074-2711-2021-1-4-12
17. Kovalchuk VV. Patsient posle insulta. Printsipy reabilitatsii i osobennosti vedeniia [Patient after a stroke. Principles of rehabilitation and features of management]. Moscow: Medicine, 2016: 328 p.
18. Belova AN. Shkaly, testy, oprosniki v nevrologii i neirokhirurgii [Scales, tests, questionnaires in neurology and neurosurgery]. M: Antidor, 2004: 155 p.
19. Kadykova AS, Manvelova LS. Testy i shkaly v nevrologii: rukovodstvo dlia vrachei [Tests and scales in neurology: a guide for physicians]. Ed. Moscow: MEDpress-inform, 2015; 224 p.
20. Kholin AV. Magnitno-rezonansnaia tomografiia pri zabolevaniiakh tsentralnoi nervnoi sistemy [Magnetic resonance imaging in diseases of the central nervous system]. St. Petersburg, 2007: 256 p.
21. Vakhnina N. Vascular cognitive impairment. Nevrologiia, neiropsikhiatriia, psikhosomatika = Neurology, Neuropsychiatry, Psychosomatics. 2014;6(1):74-79. (In Russ.) https://doi.org/10.14412/2074-2711-2014-1-74-79
22. Voronina TA. The role of hypoxia in the development of stroke and convulsions. Obzory po klinicheskoi farmakologii i lekarstvennoi terapii = Antihypoxants. Reviews of Clinical Pharmacology and Drug Therapy. 2016;14(1):63-70. (In Russ.)
23. Usanova A.A. Farmakologicheskaia korrektsiia sochetannykh metabolicheskikh narushenii [Pharmacological correction of combined metabolic disorders]: Abstract of the diss. … MD. Staraya Kupavna, 2010: 47 p.
24. Fedin AI, Zakharov VV, Tanashyan MM, Chukanova EI, Madzhidova EN, Shchepankevich LA, Ostroumova OD. Results of an international multicenter, randomized, double-blind, placebo-controlled study assessing the efficacy and safety of sequential therapy with Mexidol and Mexidol FORTE 250 in patients with chronic brain ischemia (MEMO). Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2021;121(11):7–16. (In Russ.)
25. Zhuravleva MV, Prokofiev AB, Serebrova SYu, Vasyukova NS, Demchenkova EYu, Arkhipov VV. Efficacy and safety of ethylmethylhydroxypyridine succinate in patients with chronic cerebral ischemia. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2020;120(6):119–124. (In Russ.). https://doi.org/10.17116/jnevro2020120061119
26. Kataeva NG, Zamoshchina TA, Svetlik MV. Effectiveness and safety of mexidol forte 250 in the sequential therapy in patients with chronic ischemia. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2020;120(11):59–63. (In Russ.). https://doi.org/10.17116/jnevro202012011159
27. Voronina TA. Mexidol: the spectrum of pharmacological effects. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2009;(6):28-31. (In Russ.)
28. Spasennikov BA. Application of Mexidol in the therapy of cerebral stroke. NovaInfo.Ru. 2017;2(58):400- 416. (In Russ.)
29. Seryogin VI, Dronova ТV. Application of Mexidol in intensive care for acute severe ischemic stroke. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2015;115(3-2):85- 87. (In Russ.)
30. Gromova OA, Torshin IYu, Stelmashuk EV, Alexandrova OP, Pronin AV, Gogoleva IV, Haspekov LG. A study of the neuroprotective effect of mexidol on the cell model of glutamate stress. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2017;117(12):71-77. (In Russ.). https://doi.org/10.17116/jnevro201711712171-77
31. Gromova O.A., Torshin I.Yu., Fedotova L.E. Geriatric information analysis of the molecular properties of mexidole. Nevrologiia, neiropsikhiatriia, psikhosomatika = Neurology, Neuropsychiatry, Psychosomatics. 2017;9(4):46-54. (In Russ.) https://doi.org/10.14412/2074-2711-2017-4-46-54
32. Shchulkin AV. Effect of mexidol on the development of the phenomenon of the neuronal excitotoxicity in vitro. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2012;112(2):35‑39. (In Russ.)
33. Shchulkin AV. A modern concept of antihypoxic and antioxidant effects of mexidol. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2018;118(12‑2):87‑93. (In Russ.) https://doi.org/10.17116/jnevro201811812287
34. Torshin IYu, Gromova OA, Sardaryan IS, Fedotova LE. A comparative chemoreactome analysis of mexidol. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2017;117(1- 2):75-83. (In Russ.)
35. Deviatkina TA, Vazhnichaia EM, Oleinik NA. The regulatory effect of Mexidol on the hemoglobin level under acute stress conditions. Eksperimentalnaia i klinicheskaia farmakologiia = Experimental and clinical pharmacology. 2007; 70(5):24-26. (In Russ.). https://doi.org/10.30906/0869-2092-2007-70-5-24-26
36. Golovkin VI, Svetlikov AV, Shapovalov AS, Popova LO. The efficacy of mexidol in carotid endarterectomy procedure in patients with cerebral atherosclerotic stenosis. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2016;116(1):51-55. (In Russ.)
37. Tanashyan MM, Lagoda OV, Antonova KV. Chronic cerebrovascular diseases associated with metabolic syndrome: new treatment approaches. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2012;112(11):21-26. (In Russ.)
38. Gnezdilova AV, Ganshina TS, Mirzoyan RS. GABA-ergic mechanism of the cerebrovascular effect of Mexidol. Eksperimentalnaia i klinicheskaia farmakologiia = Experimental and Clinical Pharmacology. 2010;73(10):11-13. (In Russ.). doi: https://doi.org/10.30906/0869-2092-2010-73-10-11-13
39. Smirnova IN, Fedorova TN, Tanashyan MM, Suslina ZA. Clinical efficacy and antioxidant activity of Mexidol in chronic cerebrovascular diseases. Atmosfera. Nervnye bolezni = Atmosphere. Nervous Diseases. 2006;1:33-36. (In Russ.)
40. Chukanova EI, Chukanova AS, Mamayeva KhI. The results of the study of the efficacy and safety of mexidol in patients with chronic cerebral ischemia. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry. 2015;115(2-1):71-74. (In Russ.). doi: 10.17116/jnevro20151152171-74
41. Chukanova EI, Chukanova AS. Efficacy and safety of the drug mexidol FORTE 250 as part of sequential therapy in patients with chronic ischemia of the brain. Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova = S.S. Korsakov Journal of Neurology and Psychiatry.2019;119(9):39-45. (In Russ.). doi: 10.17116/jnevro201911909139
