ДИАБЕТТІК ТАБАН СИНДРОМЫНДАҒЫ ЭНДОТЕЛИЙ ДИСФУНКЦИЯСЫ
Кілттік сөздер:
қант диабеті, диабеттік аяқ, эндотелийлік дисфункция.Аннотация
Кіріспе. Эндотелийлік дисфункция – бұл эндотелий жасушаларының үдемелі зақымдануымен және олардың қызметтерінің бұзылуымен сипатталатын патологиялық жағдай. Эндотелийлік дисфункцияның көріністері көптеген ауруларда бейспецификалық және әмбебап болғандықтан, оны белгілі бір бұзылыстар шеңберінде ғана емес, тұтас ұғым ретінде қарастырған жөн. Қазіргі уақытта қант диабеті кезінде эндотелийлік дисфункцияның диабеттік асқынулардың дамуы мен үдеуіндегі негізгі буын екендігін дәлелдейтін сенімді деректер бар.
Зерттеудің мақсаты. Диабеттік аяқ синдромы бар науқастарда эндотелийлік дисфункцияның таралуын бағалау.
Материал және әдістері. Қант диабетінің екі түрімен ауыратын 96 науқасқа бірмезгілде салыстырмалы когорттық зерттеу жүргізілді. Негізгі топқа Meg-gitt/Wagner жіктемесі бойынша диабеттік аяқ синдромының 1-4 сатысы және жа-ра үдерісінің 1–3 фазасы бар 53 науқас кірді. Салыстыру тобына диабеттік аяғы жоқ 43 науқас енгізілді. 28 науқасқа тері арқылы транслюминальды ангиопластика жүргізілді. Диабеттік микротамырлық асқынулар (нефропатия, ретинопатия, нейропатия) диагностикасы, төменгі аяқ артерияларының ультрадыбыстық дуплексті сканерлеуі және эндотелий функциясын анықтау мақсатында тамырлардың компьютерлік фотоплетизмографиясы жүргізілді.
Нәтижелері және талқылауы. Мақалада диабеттік аяқ синдромы бар науқастардағы эндотелийлік дисфункцияның таралуы туралы клиникалық және аспаптық маркерлерге негізделген деректер келтірілген. Зерттеу нәтижесінде диабеттік аяқ синдромы бар науқастарда эндотелийлік дисфункцияның клиникалық биомаркерлері айқын байқалатыны және эндотелий функциясының көрсеткіші сенімді түрде төмендейтіні анықталды.
Қорытынды. Эндотелийлік дисфункцияның макро- және микротамырлық асқынулармен байланысы дәлелденді. Эндотелий функциясының көрсеткіші диабеттік аяқтың ауырлығымен, ангиопластикамен және реперфузиялық синдроммен сенімді байланыста екені анықталды. Диабеттік асқынулардың алдын алу мен емдеудің тиімді стратегиясын таңдауға мүмкіндік беретін патогенетикалық жіктеменің гипотезасы ұсынылды.
Библиографиялық сілтемелер
1. Нуралин Р.Ш., Нуралы Д.Р., Екибаев Т.Р., Ашимов Н.Т. Применение клеточной терапии в комбинированном лечении диабетической ангиопатии нижних конечностей // Национальная ассоциация ученых (НАУ). 2023;97(2):19-25. Doi: 10.31618/NAS.2413-5291.2023.2.97.844
2. Ивануса С.Я., Рисман Б.В., Шаяхметов Р.Е. Современные подходы при хирургическом лечении инфекционных осложнений синдрома диабетической стопы // Вестник Российской военно-медицинской академии. 2022;24(4):801–812. DOI: https://doi.org/10.17816/brmma112591
3. Лупинская З.А., Зарифьян А.Г., Гурович Т.Ц., Шлейфер С.Г. Эндотелий. Функция и дисфункция. Бишкек: КРСУ. 2008:372 c. ISBN: 978-9967-05-448-6
4. Иванов А.Н., Гречихин А.А., Норкин И.А., Пучиньян Д.М. Методы диагностики эндотелиальной дисфункции // Регионарное кровообращение и микроциркуляция. 2014;13(4):4-11 DOI: https://doi.org/10.24884/1682-6655-2014-13-4-4-11
5. Гоженко А.И., Кузнецова А.С., Кузнецова Е.С., Быць Т.Н., Сусла А.Б. Эндотелиальная дисфункция в патогенезе осложнений сахарного диабета Сообщение I. Эндотелиальная дисфункция: этиология, патогенез и методы диагностики // Ендокринологiя’. 2017;22(2):171-181
6. Власов Т.Д., Нестерович И.И., Шиманьски Д.А. Эндотелиальная дисфункция: от частного к общему. Возврат к «старой парадигме»? // Регионарное кровообращение и микроциркуляция. 2019;18(2):19-27. DOI: https://doi.org/10.24884/1682-6655-2019-18-2-19-27
7. Касаткина С.Г., Касаткин С.Н. Значение дисфункции эндотелия у больных сахарным диабетом 2-го типа // Фундаментальные исследования. 2011;7:248-252.
8. Воробьева И.В., Гигинеишвили Д.Н. Роль дисфункции эндотелия в патогенезе диабетической ретинопатии у больных сахарным диабетом 2 типа. Обзор // Офтальмология. 2012;9(3):9-13. DOI: https://doi.org/10.18008/1816-5095-2012-3-9-13
9. Сизиков В.И., Нелаева А.А., Хасанова Ю.В., Быкова И.Ю. Дисфункция эндотелия и нарушения тромбоцитарно-коагуляционного гемостаза в развитии диабетической нефропатии при сахарном диабете 2 типа // Сахарный диабет. 2007;10(1):46-48. DOI: https://doi.org/10.14341/2072-0351-5915
10. Arya A, Rana S, Gupta S, Singh L. Endothelial Dysfunction: An Evolving Target in Diabetic Nephropathy // Molecular Enzymology and Drug Targets. 2016;2(1). Doi: 10.21767/2572-5475.10012
11. Мельникова Юлия Сергеевна, Макарова Тамара Петровна Эндотелиальная дисфункция как центральное звено патогенеза хронических болезней // Казанский мед. журнал. 2015;4. Doi: 10.17750/KMJ2015-659
12. Васина Л.В., Петрищев Н.Н., Власов Т.Д. Эндотелиальная дисфункция и ее основные маркеры // Регионарное кровообращение и микроциркуляция. 2017;16(1):4-15. Doi: https://doi.org/10.24884/1682-6655-2017-16-1-4-15
13. Степанова Т.В., Иванов А.Н., Терешкина Н.Е., Попыхова Э.Б., Лагутина Д.Д. Маркеры эндотелиальной дисфункции: патогенетическая роль и диагностическое значение (обзор литературы) // Клиническая лабораторная диагностика. 2019;64(1):34−41. https://doi.org/10.18821/0869-20842018-6334-41
14. Дедов И.И., Шестакова М.В., Майоров А.Ю., Мокрышева Н.Г., Викулова О.К., Галстян Г.Р., Кураева Т.Л., Петеркова В.А., Смирнова О.М., Старостина Е.Г., Суркова Е.В., Сухарева О.Ю., Токмакова А.Ю., Шамхалова М.Ш., Ярек-Мартынова И.Я., Артемова Е.В., Бешлиева Д.Д., Бондаренко О.Н., Волеводз Н.Н., Гомова И.С., Григорян О.Р., Джемилова З.Н., Есаян Р.М., Ибрагимова Л.И., Калашников В.Ю., Кононенко И.В., Лаптев Д.Н., Липатов Д.В., Мельникова О.Г., Михина М.С., Мичурова М.С., Мотовилин О.Г., Никонова Т.В., Роживанов Р.В., Скляник И.А., Шестакова Е.А. Алгоритмы специализированной медицинской помощи больным сахарным диабетом. Под редакцией Дедова И.И., Шестаковой М.В., Майорова А.Ю. 10-й выпуск // Сахарный диабет. 2021;24(1S):1-148. Doi: https://doi.org/10.14341/DM12802
15. Palella E, Cimino R, Pullano SA, Fiorillo AS, Gulletta E, Brunetti A, Foti DP, Greco M. Laboratory Parameters of Hemostasis, Adhesion Molecules, and Inflammation in Type 2 Diabetes Mellitus: Correlation with Glycemic Control // Int J Environ Res Public Health. 2020 Jan 1;17(1):300. Doi: 10.3390/ijerph17010300. PMID: 31906326; PMCID: PMC6982208
16. Gero D. Hyperglycemia-induced endothelial dysfunction. In: Lenasi H, editor. Endothelial dysfunction-old concepts and new challenges. London: Intechopen; 2018. Р. 179−210. Doi: 10.5772/intechopen.71433
17. Ahmad S, Siddiqui Z, Rehman S, Khan MY, Khan H, Khanum S, Alouffi S, Saeed M. A glycation angle to look into the diabetic vasculopathy: cause and cure // Curr Vasc Pharmacol. 2017;15(4):352−364. Doi: 10.2174/1570161115666170327162639. PMID: 28356033
18. Kohata Y, Ohara M, Nagaike H, Fujikawa T, Osaka N, Goto S, Fukase A, Kushima H, Hiromura M, Terasaki M, Mori Y, Fukui T, Ouchi M, Suzuki T, Hirano T, Yamagishi SI. Association of hemoglobin A1c, 1,5-anhydro-D-glucitol and glycated albumin with oxidative stress in type 2 diabetes mellitus patients: a cross-sectional study // Diabetes Ther. 2020;11(3):655−665. Doi: 10.1007/s13300-020-00772-7. Epub 2020 Jan 29. PMID: 31997224; PMCID: PMC7048877
19. Ravi R, Ragavachetty Nagaraj N, Subramaniam Rajesh B. Effect of advanced glycation end product on paraoxonase 2 expression: Its impact on endoplasmic reticulum stress and inflammation in HUVECs // Life Sci. 2020;246:117397. Doi: 10.1016/j.lfs.2020.117397. Epub 2020 Feb 4. PMID: 32032646
20. Sena CM, Carrilho F, Seiç RM. Endothelial dysfunction in type 2 diabetes: targeting inflammation. In: Lenasi H, editor. Endothelial dysfunction-old concepts and new challenges. London: Intechopen; 2018. Р. 231−249. Doi: 10.5772/intechopen.76994
21. Hack CE, Zeerleder S. The Endothelium in Sepsis: Source of and a Target for Inflammation // Critical Care Medicine. 2001;29:S21–S27. Doi: 10.1097/00003246-200107001-00011. PMID: 11445730
22. Gilliland C, Shah J, Martin JG, Miller MJ. Jr. Acute Limb Ischemia // Tech Vasc Interv Radiol. 2017 Dec;20(4):274-280. Doi: 10.1053/j.tvir.2017.10.008. Epub 2017 Oct 12. PMID: 29224661
23. Засимович В.Н., Иоскевич Н.Н. Реперфузионно-реоксигенационный синдром как проблема реконструктивной хирургии артерий при хронической ишемии нижних конечностей атеросклеротического генеза // Новости хирургии. 2017;25(6):632–642. doi: 10.18484/2305-0047.2017.6.632
24. Небылицин Ю.С., Лазуко С.С., Кутько Е.А. Синдром ишемии-реперфузии нижних конечностей // Вестник ВГМУ. 2018;17(6):18-31. doi: 10.22263/2312-4156.2018.6.18
