ЖҮРЕК-ҚАН ТАМЫР ЖҮЙЕСІ АУРУЛАРЫМЕН АУЫРАТЫН НАУҚАСТАРДА КЕЗДЕСЕТІН КОГНИТИВТІК БҰЗЫЛЫСТАР МЕН ҚАРТТЫҚ АСТЕНИЯНЫ БАҒАЛАУ
Кілттік сөздер:
жүрек-қан тамырлары аурулары, артериялық гипертензия, когнитивті бұзылыстар, кәрілік астениясы.Аннотация
Өзектілігі. Қазіргі уақытта терапевт дәрігерлер, кардиологтар, невропатологтар, геронтологтар әртүрлі дәрежеде когнитивті функциясының өзгерістері бар жүрек-қан тамырлары патологиясы бар егде жастағы науқастарға ерекше назар аударады.Интеллектуалды-мнестикалық дисфункция жиі кездеседі және пациенттердің күнделікті өмірдегі өзіндік іс-әрекетінің төмендеуіне, олардың ауруы мен болжамының нашарлауына, сондай-ақ олардың өмір сүру сапасын жақсарту мүмкіндіктерінің жоғалуына әкелуі мүмкін.
Зерттеудің мақсаты. Созылмалы жүрек-қан тамырлары аурулары бар егде жастағы науқастарда когнитивті бұзылыстар мен кәрілік астениясының ауырлық дәрежесінің болуын зерттеу.
Материал және әдістері. Зерттеу Алматы қаласының Қалалық кардиологиялық орталығында (ҚКО) 2023 жылғы қыркүйектен қарашаға дейін сауалнама әдісімен, сұрақ-жауап арқылы жүргізілді.
Зерттеу нәтижелері. Осы зерттеу нәтижесінде әйелдер (54%), ерлерге (46%) қарағанда когнитивті бұзылыстарға көбірек бейім екендігі анықталды. Он жылдан астам AГ-мен ауыратын емделушілерде гипертонияның минимальды, біздің жағдайда 5 жылға дейін ауыратын емделушілерге қарағанда әртүрлі дәрежедегі когнитивті бұзылыстар жиі кездеседі. Физикалық еңбекпен айналысатын ер адамдар ақыл-ой белсенділігі бар әйелдерге қарағанда когнитивті бұзылыстар мен деменцияға көбірек бейім. Осы мәліметтерге байланысты физикалық және психикалық жұмыс пациенттерді астения немесе деменцияның болуымен ерекшелендіреді деген қорытынды жасауға болады.
Нәтижелерді талқылауы. Кәсіби қызметіне қарамастан 70-75 жас санатындағы зерттелетін пациенттерде кәрілік астениясының айқын белгілері және когнитивтік функцияның бұзылуы бірдей анықталды.
Қорытынды. Жиналған деректерді талдау барысында ЖСА бар науқастарға базистік терапияның уақытылы және оңтайлы басталуы, атап айтқанда АГ және СЖЖ когнитивті бұзылыстар мен кәрілік астениясының дамуын болдырмау үшін маңызды рөл атқаратынын растайды.
Библиографиялық сілтемелер
1. Santisteban MM, Iadecola C, Carnevale D. Hypertension, Neurovascular Dysfunction, and Cognitive Impairment. Hypertension. 2023 Jan;80(1):22-34. doi: 10.1161/HYPERTENSIONAHA.122.18085. Epub 2022 Sep 21. PMID: 36129176; PMCID: PMC9742151
2. Walker KA, Power MC, Gottesman RF. Defining the Relationship Between Hypertension, Cognitive Decline, and Dementia: a Review. Curr Hypertens Rep. 2017 Mar;19(3):24. doi: 10.1007/s11906-017-0724-3. PMID: 28299725; PMCID: PMC6164165
3. Toth P, Tarantini S, Csiszar A, Ungvari Z. Functional vascular contributions to cognitive impairment and dementia: mechanisms and consequences of cerebral autoregulatory dysfunction, endothelial impairment, and neurovascular uncoupling in aging. Am J Physiol Heart Circ Physiol. 2017 Jan 1;312(1):H1-H20. doi: 10.1152/ajpheart.00581.2016. Epub 2016 Oct 28. PMID: 27793855; PMCID: PMC5283909
4. Iadecola C, Gottesman RF. Neurovascular and Cognitive Dysfunction in Hypertension. Circ Res. 2019 Mar 29;124(7):1025-1044. doi: 10.1161/CIRCRESAHA.118.313260. PMID: 30920929; PMCID: PMC6527115
5. Iulita MF, Girouard H. Treating Hypertension to Prevent Cognitive Decline and Dementia: Re-Opening the Debate. Adv Exp Med Biol. 2017;956:447-473. doi: 10.1007/5584_2016_98. PMID: 27757933
6. Abete P, Della-Morte D, Gargiulo G, Basile C, Langellotto A, Galizia G, Testa G, Canonico V, Bonaduce D, Cacciatore F. Cognitive impairment and cardiovascular diseases in the elderly. A heart-brain continuum hypothesis. Ageing Res Rev. 2014 Nov;18:41-52. doi: 10.1016/j.arr.2014.07.003. Epub 2014 Aug 11. PMID: 25107566
7. Stilley CS, Bender CM, Dunbar-Jacob J, Sereika S, Ryan CM. The impact of cognitive function on medication management: three studies. Health Psychol. 2010 Jan;29(1):50-5. doi: 10.1037/a0016940. PMID: 20063935; PMCID: PMC2807986
8. Heckman GA, Patterson CJ, Demers C, St Onge J, Turpie ID, McKelvie RS. Heart failure and cognitive impairment: challenges and opportunities. Clin Interv Aging. 2007;2(2):209-18. PMID: 18044137; PMCID: PMC2684513
9. Vogels RL, Scheltens P, Schroeder-Tanka JM, Weinstein HC. Cognitive impairment in heart failure: a systematic review of the literature. Eur J Heart Fail. 2007 May;9(5):440-9. doi: 10.1016/j.ejheart.2006.11.001. Epub 2006 Dec 14. PMID: 17174152
10. Pressler SJ, Subramanian U, Kareken D, Perkins SM, Gradus-Pizlo I, Sauvé MJ, Ding Y, Kim J, Sloan R, Jaynes H, Shaw RM. Cognitive deficits in chronic heart failure. Nurs Res. 2010 Mar-Apr;59(2):127-39. doi: 10.1097/NNR.0b013e3181d1a747. PMID: 20216015; PMCID: PMC2922920
11. Zellweger MJ, Osterwalder RH, Langewitz W, Pfisterer ME. Coronary artery disease and depression. Eur Heart J. 2004 Jan;25(1):3-9. doi: 10.1016/j.ehj.2003.09.009. PMID: 14683736
12. Погосова Г.В. Депрессия - новый фактор риска ишемической болезни сердца и предиктор коронарной смерти // Кардиология 2002; 4:86-91. [Pogosova GV. Depression is a new risk factor for coronary heart disease and a predictor of coronary death. Kardiologiia = Cardiology. 2002; 4:86-91 (In Russ.)]
13. Januzzi JL Jr, Stern TA, Pasternak RC, DeSanctis RW. The influence of anxiety and depression on outcomes of patients with coronary artery disease. Arch Intern Med. 2000 Jul 10;160(13):1913-21. doi: 10.1001/archinte.160.13.1913. PMID: 10888966
14. Ustun TB, Sartorius N. Mental Illness in General Health Care: An International Study. Chichester 1995. 398 pp.
15. Brundtland GH. Mental health in the 21st century Bulletin of the World Health Organization 2000, 78(4):411
