ПОСТКОВИД СИНДРОМЫНЫҢ ДАМУЫНЫҢ КЛИНИКАЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ (әдеби шолу)
Кілттік сөздер:
Covid-19, SARS-CoV-2, пост жедел COVID-19 синдромы, ұзақ COVID-19.Аннотация
Кіріспе. Зерттеулер көрсеткендей, SARS-CoV-2 жұқтырған адамдардың шамамен 10-20% ұзаққа созылған COVID деп диагноз қоюға болатын белгілер дамуы мүмкін. Бұл аурумен өмір сүретін адамдардың нақты саны белгісіз болғанымен, ДДҰ Еуропалық аймағындағы 17 миллионнан астам адам пандемияның алғашқы екі жылында (2020-2021) оны бастан өткерген болуы мүмкін.
Мақсаты. Өкпе жүйесіндегі коронавирустық инфекцияның ұзақ мерзімді салдарының дамуының эпидемиологиясы, клиникалық ерекшеліктері және ықтимал патогенетикалық механизмдері туралы ағымдағы ақпаратты қарастыру.
Материал және әдістері. Covid-19, SARS-CoV-2, пост жедел COVID-19 синдромы, ұзақ COVID-19 кілт сөздері негізінде әдебиеттер PubMed, Web of Science сияқты дереккөздерден пайдаланылды. Іздеу тереңдігі 2020 жылдан 2023 жылға дейін 3 жыл болды. Қосылу критерийлері: әдебиеттерге шолулар, жүйелі шолулар, мета-талдаулар. Алып тастау критерийлері: дәлелдемелердің болмауы.
Нәтижелер. Шағымдардың әртүрлі клиникасы мен COVID-19-дан айыққан науқастардың жалпы жағдайы қазіргі уақытта әлемдік денсаулық үшін күрделі мәселе болып табылады.
Нәтижелерді талқылауы. Клиниктер мен зерттеушілердің басты назары COVID-19-ның өткір кезеңі болды, бірақ ұзақ мерзімді әсерлерді анықтау үшін ауруханадан шығарылғаннан кейін денсаулықты бақылауды жалғастыру қажет.
Қорытынды. Бұл шолуда біз COVID-19-ның бронх-өкпе жүйесіне неғұрлым кең тараған ықтимал ұзақ мерзімді әсерлерін және олардың дамуымен байланысты механизмдерді қарастырдық. Ауруханада немесе амбулаториялық жағдайда CV инфекциясын жұқтырған адамдарды ажыратудың қажеті жоқ, екі топта да жедел кейінгі COVID-19 синдромының белгілері бірдей.
Библиографиялық сілтемелер
1. ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (Version: 02/2022) – МКБ-11. Available from: https://icd.who.int/browse11/l-m/en
2. Esendağli D, Yilmaz A, Akçay Ş, Özlü T. Post-COVID syndrome: pulmonary complications. Turk J Med Sci. 2021 Dec 17;51(SI-1):3359-3371. doi: 10.3906/sag-2106-238. PMID: 34284532; PMCID: PMC8771021
3. Wise J. Long covid: WHO calls on countries to offer patients more rehabilitation. BMJ. 2021 Feb 10;372:n405. doi: 10.1136/bmj.n405. PMID: 33568362
4. Zhang L, Lei J, Zhang J, Yin L, Chen Y, Xi Y, Moreira JP. Undiagnosed Long COVID-19 in China Among Non-vaccinated Individuals: Identifying Persistent Symptoms and Impacts on Patients' Health-Related Quality of Life. J Epidemiol Glob Health. 2022 Dec;12(4):560-571. doi: 10.1007/s44197-022-00079-9. Epub 2022 Nov 24. PMID: 36434150; PMCID: PMC9702954
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). COVID-19. Your Health. Available from: https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/ your-health/index.html [Assessed: August 10, 2021].
6. Garg P, Arora U, Kumar A, Wig N. The "post-COVID" syndrome: How deep is the damage? J Med Virol. 2021 Feb;93(2):673-674. doi: 10.1002/jmv.26465. Epub 2020 Sep 29. PMID: 32852801; PMCID: PMC7461449
7. Carfì A, Bernabei R, Landi F; Gemelli Against COVID-19 Post-Acute Care Study Group. Persistent Symptoms in Patients After Acute COVID-19. JAMA. 2020 Aug 11;324(6):603-605. doi: 10.1001/jama.2020.12603. PMID: 32644129; PMCID: PMC7349096
8. Chopra V, Flanders SA, O'Malley M, Malani AN, Prescott HC. Sixty-Day Outcomes Among Patients Hospitalized With COVID-19. Ann Intern Med. 2021 Apr;174(4):576-578. doi: 10.7326/M20-5661. Epub 2020 Nov 11. PMID: 33175566; PMCID: PMC7707210
9. Halpin SJ, McIvor C, Whyatt G, Adams A, Harvey O, McLean L, Walshaw C, Kemp S, Corrado J, Singh R, Collins T, O'Connor RJ, Sivan M. Postdischarge symptoms and rehabilitation needs in survivors of COVID-19 infection: A cross-sectional evaluation. J Med Virol. 2021 Feb;93(2):1013-1022. doi: 10.1002/jmv.26368. Epub 2020 Aug 17. PMID: 32729939
10. Graham EL, Clark JR, Orban ZS, Lim PH, Szymanski AL, Taylor C, DiBiase RM, Jia DT, Balabanov R, Ho SU, Batra A, Liotta EM, Koralnik IJ. Persistent neurologic symptoms and cognitive dysfunction in non-hospitalized Covid-19 "long haulers". Ann Clin Transl Neurol. 2021 May;8(5):1073-1085. doi: 10.1002/acn3.51350. Epub 2021 Mar 30. PMID: 33755344; PMCID: PMC8108421
11. Halpin SJ, McIvor C, Whyatt G, Adams A, Harvey O, McLean L, Walshaw C, Kemp S, Corrado J, Singh R, Collins T, O'Connor RJ, Sivan M. Postdischarge symptoms and rehabilitation needs in survivors of COVID-19 infection: A cross-sectional evaluation. J Med Virol. 2021 Feb;93(2):1013-1022. doi: 10.1002/jmv.26368. Epub 2020 Aug 17. PMID: 32729939
12. Gibson PG, Qin L, Puah SH. COVID-19 acute respiratory distress syndrome (ARDS): clinical features and differences from typical pre-COVID-19 ARDS. Med J Aust. 2020 Jul;213(2):54-56.e1. doi: 10.5694/mja2.50674. Epub 2020 Jun 22. PMID: 32572965; PMCID: PMC7361309
