БҰХАРА ОБЛЫСЫНДА АРТЕРИЯЛЫҚ ГИПЕРТЕНЗИЯМЕН АУЫРАТЫН НАУҚАСТАРДАҒЫ КАРДИОМЕТАБОЛИКАЛЫҚ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ ЖӘНЕ НЫСАНА-АҒЗАЛАРДЫҢ ЗАҚЫМДАНУЫ
Кілттік сөздер:
артериялық гипертензия, кардиометаболикалық қауіп, абдоминалды семіздік, дислипидемия, Хенкин сынамасы, Бұхара облысы.Аннотация
Кіріспе. Артериялық гипертензия семіздікпен, дислипидемиямен, инсулинрезистенттілікпен, 2-типті қант диабетімен және нысана-ағзалардың ерте зақымдануымен жиі қатар жүреді. Кардиометаболикалық және бүйректік қауіп факторларын кешенді бағалау қауіп стратификациясын нақтылауға және профилактикалық-емдік тактиканы дұрыс таңдауға мүмкіндік береді.
Мақсаты. Бұхара облысында артериялық гипертензиямен (АГ) ауыратын науқастарда емге дейінгі бастапқы кезеңде кардиометаболикалық қауіп факторларын, метаболикалық бұзылыстарды, нысана-ағзалардың зақымдануын, өмір салтына байланысты факторларды және гемодинамикалық көрсеткіштерді екі клиникалық топ бойынша салыстырмалы бағалау.
Материал және әдістері. 40-75 жас аралығындағы АГ-мен 120 науқастың бастапқы деректері талданды. Клинико-демографиялық көрсеткіштер, АҚ, ЖСЖ, пульстік қысым, антропометрия, ЭКГ, эхокардиография, липидтік және көмірсу алмасуы, МАУ, СКФ, тамақтану әдеттері және Хенкин сынамасы бағаланды. Науқастар қолданылған емге байланысты 60 адамнан екі топқа бөлінді; деректер M±SD, Me [Q1; Q3] және n (%) түрінде ұсынылды, p<0,05 статистикалық маңызды деп қабылданды.
Нәтижелері және талқылауы. Науқастардың орташа жасы 57,1±8,00 жасты құрады; әйелдер – 54,2%, ерлер – 45,8%. АГ-ның 2-дәрежесі науқастардың 54,2%-ында, 3-дәрежесі 34,2%-ында анықталды; гипертониялық аурудың 3-сатысы 77,5% жағдайда тіркелді. Артық дене салмағы мен семіздік 83,3%-ында, абдоминалды семіздік 74,2%-ында анықталды. Дислипидемия барлық науқастарда, 2-типті қант диабеті 26,7% жағдайда тіркелді. Бастапқы орташа САҚ, ДАҚ және ЖСЖ көрсеткіштері тиісінше 168,62±11,83 мм сын. бағ., 104,33±9,28 мм сын. бағ. және 86,12±8,29 соққы/мин құрады. HOMA-IR және метаболикалық индекс жоғарылауының жиілігі бойынша топтар арасында статистикалық маңызды айырмашылық анықталмады. Лептин деңгейінің айырмашылық көрсетпеуі адипокиндік теңгерімсіздікпен байланысты қауіп факторларының салыстырмалы деңгейде екенін көрсетеді. Бұл нәтижелер АГ-ны кардиоренометаболикалық қауіп аясында кешенді бағалау қажеттігін дәлелдейді.
Қорытынды. АГ-мен жүгінген науқастарда кардиометаболикалық қауіп факторлары, әсіресе артық дене салмағы/семіздік, абдоминалды семіздік, дислипидемия, қант диабеті және нысана-ағзалардың зақымдану белгілері жоғары жиілікпен кездесті. Алынған нәтижелер осы санаттағы науқастарда ерте скринингті, қауіп стратификациясын және кешенді профилактикалық-емдік тәсілдерді күшейту қажеттігін көрсетеді.
Библиографиялық сілтемелер
1. McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM, Brouwers S, Canavan MD, Ceconi C, Christodorescu RM, Daskalopoulou SS, Ferro CJ, Gerdts E, Hanssen H, Harris J, Lauder L, McManus RJ, Molloy GJ, Rahimi K, Regitz-Zagrosek V, Rossi GP, Sandset EC, Scheenaerts B, Staessen JA, Uchmanowicz I, Volterrani M, Touyz RM; ESC Scientific Document Group. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024 Oct 7;45(38):3912-4018. doi: 10.1093/eurheartj/ehae178. Erratum in: Eur Heart J. 2025 Apr 7;46(14):1300. doi: 10.1093/eurheartj/ehaf031. Erratum in: Eur Heart J. 2025 Dec 1;46(45):4949. doi: 10.1093/eurheartj/ehaf659. PMID: 39210715
2. Mancia G, Kreutz R, Brunström M, Burnier M, Grassi G, Januszewicz A, Muiesan ML, Tsioufis K, Agabiti-Rosei E, Algharably EAE, Azizi M, Benetos A, Borghi C, Hitij JB, Cifkova R, Coca A, Cornelissen V, Cruickshank JK, Cunha PG, Danser AHJ, Pinho RM, Delles C, Dominiczak AF, Dorobantu M, Doumas M, Fernández-Alfonso MS, Halimi JM, Járai Z, Jelaković B, Jordan J, Kuznetsova T, Laurent S, Lovic D, Lurbe E, Mahfoud F, Manolis A, Miglinas M, Narkiewicz K, Niiranen T, Palatini P, Parati G, Pathak A, Persu A, Polonia J, Redon J, Sarafidis P, Schmieder R, Spronck B, Stabouli S, Stergiou G, Taddei S, Thomopoulos C, Tomaszewski M, Van de Borne P, Wanner C, Weber T, Williams B, Zhang ZY, Kjeldsen SE. 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. The Task Force for the management of arterial hypertension of the European Society of Hypertension: Endorsed by the International Society of Hypertension (ISH) and the European Renal Association (ERA). J Hypertens. 2023 Dec 1;41(12):1874-2071. doi: 10.1097/HJH.0000000000003480. Epub 2023 Sep 26. Erratum in: J Hypertens. 2024 Jan 1;42(1):194. doi: 10.1097/HJH.0000000000003621. PMID: 37345492
3. Ndumele CE, Rangaswami J, Chow SL, Neeland IJ, Tuttle KR, Khan SS, Coresh J, Mathew RO, Baker-Smith CM, Carnethon MR, Despres JP, Ho JE, Joseph JJ, Kernan WN, Khera A, Kosiborod MN, Lekavich CL, Lewis EF, Lo KB, Ozkan B, Palaniappan LP, Patel SS, Pencina MJ, Powell-Wiley TM, Sperling LS, Virani SS, Wright JT, Rajgopal Singh R, Elkind MSV; American Heart Association. Cardiovascular-Kidney-Metabolic Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2023 Nov 14;148(20):1606-1635. doi: 10.1161/CIR.0000000000001184. Epub 2023 Oct 9. Erratum in: Circulation. 2024 Mar 26;149(13):e1023. doi: 10.1161/CIR.0000000000001241. PMID: 37807924
4. Romeo S, Vidal-Puig A, Husain M, Ahima R, Arca M, Bhatt DL, Diehl AM, Fontana L, Foo R, Frühbeck G, Kozlitina J, Lonn E, Pattou F, Plat J, Quaggin SE, Ridker PM, Rydén M, Segata N, Tuttle KR, Verma S, Roeters van Lennep J, Benn M, Binder CJ, Jamialahmadi O, Perkins R, Catapano AL, Tokgözoğlu L, Ray KK; European Atherosclerosis Society Consensus. Clinical staging to guide management of metabolic disorders and their sequelae: a European Atherosclerosis Society consensus statement. Eur Heart J. 2025 Oct 7;46(38):3685-3713. doi: 10.1093/eurheartj/ehaf314. Erratum in: Eur Heart J. 2025 Nov 21;46(44):4791. doi: 10.1093/eurheartj/ehaf431. PMID: 40331343; PMCID: PMC12500331
5. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024 Apr;105(4S):S117-S314. doi: 10.1016/j.kint.2023.10.018. PMID: 38490803
6. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl. 1):S27-S49. doi:10.2337/dc26-S002.
7. Alberti KG, Zimmet P, Shaw J. Metabolic syndrome--a new world-wide definition. A Consensus Statement from the International Diabetes Federation. Diabet Med. 2006 May;23(5):469-80. doi: 10.1111/j.1464-5491.2006.01858.x. PMID: 16681555
8. Krakauer NY, Krakauer JC. A new body shape index predicts mortality hazard independently of body mass index. PLoS One. 2012;7(7):e39504. doi: 10.1371/journal.pone.0039504. Epub 2012 Jul 18. PMID: 22815707; PMCID: PMC3399847
9. Matthews DR, Hosker JP, Rudenski AS, Naylor BA, Treacher DF, Turner RC. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985 Jul;28(7):412-9. doi: 10.1007/BF00280883. PMID: 3899825
10. Grundy SM, Cleeman JI, Daniels SR, Donato KA, Eckel RH, Franklin BA, Gordon DJ, Krauss RM, Savage PJ, Smith SC Jr, Spertus JA, Costa F; American Heart Association; National Heart, Lung, and Blood Institute. Diagnosis and management of the metabolic syndrome: an American Heart Association/National Heart, Lung, and Blood Institute Scientific Statement. Circulation. 2005 Oct 25;112(17):2735-52. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.105.169404. Epub 2005 Sep 12. Erratum in: Circulation. 2005 Oct 25;112(17):e297. Erratum in: Circulation. 2005 Oct 25;112(17):e298. PMID: 16157765
