ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ПАРАНОИДТІ ШИЗОФРЕНИЯ ТЕРАПИЯСЫНДА ПАЛИПЕРИДОН АНТИПСИХОТИКАЛЫҚ ПРЕПАРАТЫН ҚОЛДАНУДЫҢ ЖАС ЖӘНЕ ГЕНДЕРЛІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Кілттік сөздер:
шизофрения, психофармакотерапия, антипсихотиктер, палиперидон.Аннотация
Кіріспе. Шизофрения – жағымсыз әлеуметтік және экономикалық салдарға әкелетін ең көп таралған психикалық бұзылыстардың бірі. Оның өзара байланысты клиникалық және гуманитарлық салдарларының әртүрлілігін ескерсек, шизофрения қоғам үшін ең шығынды аурулардың бірі болып табылады. Осыған байланысты шизофрения терапиясының тиімді әдістерін әзірлеу тек психиатрияның ғана емес, Қазақстан Республикасының қоғамдық денсаулық сақтау саласының да өзекті мәселесі болып табылады.
Зерттеудің мақсаты. Қазақ ұлтындағы шизофрениямен ауыратын науқастарда палиперидон препаратының тиімділігі мен жағымдылығының гендерлік және жас ерекшеліктерін зерттеу.
Материал және әдістері. Зерттеуге ХАЖ-10 (МКБ-10) F20.0 тобының критерийлеріне сәйкес келетін, клиникалық расталған «Параноидті шизофрения» диагнозы бар қазақ ұлтынан 221 пациент енгізілді. Зерттеу клиникалық-психопатологиялық және PANSS шкаласы бойынша психометриялық әдістерді қолдана отырып жүргізілді, кейіннен жекелеген жас және гендерлік топтарда палиперидон препаратының тиімділігі мен жағымдылығына салыстырмалы талдау жасалды.
Зерттеу нәтижелері. PANSS психометриялық шкаласын қолдана отырып, қазақ ұлтының өкілдерінде палиперидон препаратын қолдану кезіндегі параноидті шизофрения клиникасындағы динамиканың гендерлік және жас ерекшеліктері зерттелді. Клиникалық зерттеу нәтижелері бойынша заманауи атипті антипсихотик палиперидон барлық жас топтарындағы шизофрениямен ауыратын қазақ ұлтының пациенттерінде ұзақ мерзімді терапияда (кем дегенде 6 ай) тиімді екені анықталды. Препарат жақсы жағымдылықпен және жағымсыз жанама әсерлердің төмен қаупімен ерекшеленеді, бұл ретте 30 жастан асқан ер адамдарда біршама артықшылық байқалды.
Зерттеу нәтижелерін талқылау. Осы зерттеуде алынған параноидті шизофрения терапиясында палиперидон антипсихотикалық препаратын қолданудың клиникалық бақылау мәліметтері осы психикалық бұзылыстың барынша қолайлы болжамына қол жеткізудегі бұл препараттың жеткілікті тиімділігі мен қауіпсіздігі туралы бұрын жүргізілген шетелдік және отандық зерттеулердің нәтижелерін растайды. Осы жұмыста ұсынылған жекелеген жас және жыныс топтарында палиперидонды қолданудың тиімділігі мен қауіпсіздігі бойынша деректерді салыстырмалы талдау пациенттің жынысы мен жасын ескере отырып, антипсихотикалық терапияны таңдауда дербестендірілген тәсілді қолдануға, демек, олардың өмір сүру сапасы мен әлеуметтік жұмыс істеу деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Қорытынды. Клиникалық зерттеу нәтижелері бойынша заманауи атипті антипсихотик палиперидон ересек тұрғындардың барлық жас топтарындағы шизофрениямен ауыратын қазақ ұлтының пациенттерінде ұзақ мерзімді терапияда тиімді екені, оның жақсы жағымдылығы және жағымсыз жанама әсерлердің төмен қаупі анықталды. Осы зерттеу барысында алынған мәліметтер Қазақстан Республикасында параноидті шизофрениямен ауыратын науқастарды дербестендірілген терапиялаудың инновациялық тәсіліне негіз бола алады.
Библиографиялық сілтемелер
1. Bitter I. Negative symptoms of schizophrenia in clinical practice. Oxford University Press, 2020. 120 p.
2. WHO Schizophrenia fact sheet-2025. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia
3. Whiteford HA, Degenhardt L, Rehm J, Baxter AJ, Ferrari AJ, Erskine HE, Charlson FJ, Norman RE, Flaxman AD, Johns N, Burstein R, Murray CJ, Vos T. Global burden of disease attributable to mental and substance use disorders: findings from the Global Burden of Disease Study 2010. Lancet. 2013 Nov 9;382(9904):1575-86. doi: 10.1016/S0140-6736(13)61611-6. Epub 2013 Aug 29. PMID: 23993280
4. Chong HY, Teoh SL, Wu DB, Kotirum S, Chiou CF, Chaiyakunapruk N. Global economic burden of schizophrenia: a systematic review. Neuropsychiatr Dis Treat. 2016 Feb 16;12:357-73. doi: 10.2147/NDT.S96649. PMID: 26937191; PMCID: PMC4762470
5. MacEwan JP, Seabury S, Aigbogun MS, Kamat S, van Eijndhoven E, Francois C, Henderson C, Citrome L. Pharmaceutical Innovation in the Treatment of Schizophrenia and Mental Disorders Compared with Other Diseases. Innov Clin Neurosci. 2016 Aug 1;13(7-8):17-25. PMID: 27672484; PMCID: PMC5022985
6. Laursen TM, Munk-Olsen T, Vestergaard M. Life expectancy and cardiovascular mortality in persons with schizophrenia. Curr Opin Psychiatry. 2012 Mar;25(2):83-8. doi: 10.1097/YCO.0b013e32835035ca. PMID: 22249081
7. Sicras-Mainar A, Maurino J, Ruiz-Beato E, Navarro-Artieda R. Prevalence of metabolic syndrome according to the presence of negative symptoms in patients with schizophrenia. Neuropsychiatr Dis Treat. 2014 Dec 30;11:51-7. doi: 10.2147/NDT.S75449. PMID: 25565850; PMCID: PMC4283985
8. Saha S, Chant D, McGrath J. A systematic review of mortality in schizophrenia: is the differential mortality gap worsening over time? Arch Gen Psychiatry. 2007 Oct;64(10):1123-31. doi: 10.1001/archpsyc.64.10.1123. PMID: 17909124
9. Magliano L, Marasco C, Fiorillo A, Malangone C, Guarneri M, Maj M; Working Group of the Italian National Study on Families of Persons with Schizophrenia. The impact of professional and social network support on the burden of families of patients with schizophrenia in Italy. Acta Psychiatr Scand. 2002 Oct;106(4):291-8. doi: 10.1034/j.1600-0447.2002.02223.x. PMID: 12225496
10. Mantovani LM, Ferretjans R, Marçal IM, Oliveira AM, Guimarães FC, Salgado JV. Family burden in schizophrenia: the influence of age of onset and negative symptoms. Trends Psychiatry Psychother. 2016 Apr-Jun;38(2):96-9. doi: 10.1590/2237-6089-2015-0082. PMID: 27409135
11. Haller CS, Padmanabhan JL, Lizano P, Torous J, Keshavan M. Recent advances in understanding schizophrenia. F1000Prime Rep. 2014 Jul 8;6:57. doi: 10.12703/P6-57. PMID: 25184047; PMCID: PMC4108956
12. KLOSTERKOTTER J, SCHULTZE-LUTTER F, BECHDOLF A, RUHRMANN S. Prediction and prevention of schizophrenia: what has been achieved and where to go next? World Psychiatry. 2011;10(3):165–174. https://doi.org/10.1002/j.2051-5545.2011.tb00044.x
13. Mathews M. Schizophrenia and Acute Psychosis. August 2013. WHO schizophrenia fact sheet. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia.
14. Sommer IE, Tiihonen J, van Mourik A, Tanskanen A, Taipale H. The clinical course of schizophrenia in women and men-a nation-wide cohort study. NPJ Schizophr. 2020 May 1;6(1):12. doi: 10.1038/s41537-020-0102-z. PMID: 32358572; PMCID: PMC7195359.
15. Li R, Ma X, Wang G, Yang J, Wang C. Why sex differences in schizophrenia? J Transl Neurosci (Beijing). 2016 Sep;1(1):37-42. PMID: 29152382; PMCID: PMC5688947.
16. Brand BA, Haveman YRA, de Beer F, de Boer JN, Dazzan P, Sommer IEC. Antipsychotic medication for women with schizophrenia spectrum disorders. Psychol Med. 2022 Mar;52(4):649-663. doi: 10.1017/S0033291721004591. Epub 2021 Nov 12. Erratum in: Psychol Med. 2023 Jul;53(10):4832. doi: 10.1017/S0033291723001344. PMID: 34763737; PMCID: PMC8961338
17. Häfner H. Gender differences in schizophrenia. Psychoneuroendocrinology. 2003 Apr;28 Suppl 2:17-54. doi: 10.1016/s0306-4530(02)00125-7. PMID: 12650680
18. Moriarty PJ, Lieber D, Bennett A, White L, Parrella M, Harvey PD, Davis KL. Gender differences in poor outcome patients with lifelong schizophrenia. Schizophr Bull. 2001;27(1):103-13. doi: 10.1093/oxfordjournals.schbul.a006850. PMID: 11215540
19. Riecher-Rössler A, Häfner H. Gender aspects in schizophrenia: bridging the border between social and biological psychiatry. Acta Psychiatr Scand Suppl. 2000;(407):58-62. doi: 10.1034/j.1600-0447.2000.00011.x. PMID: 11261642
20. McGrath J, Saha S, Chant D, Welham J. Schizophrenia: a concise overview of incidence, prevalence, and mortality. Epidemiol Rev. 2008;30:67-76. doi: 10.1093/epirev/mxn001. Epub 2008 May 14. PMID: 18480098
21. Haller CS, Padmanabhan JL, Lizano P, Torous J, Keshavan M. Recent advances in understanding schizophrenia. F1000Prime Rep. 2014 Jul 8;6:57. doi: 10.12703/P6-57. PMID: 25184047; PMCID: PMC4108956
22. Carbon M, Correll CU. Clinical predictors of therapeutic response to antipsychotics in schizophrenia. Dialogues Clin Neurosci. 2014 Dec;16(4):505-24. doi: 10.31887/DCNS.2014.16.4/mcarbon. PMID: 25733955; PMCID: PMC4336920
23. Bordet R. Quels critères pour un traitement antipsychotique idéal ? [What criteria for an ideal antipsychotic treatment?]. Encephale. 2015 Feb;41(1):39-46. French. doi: 10.1016/j.encep.2014.12.001. Epub 2015 Jan 28. PMID: 25638050
24. Бурчинский Г.И. Атипичные антипсихотики: проблемы и критерии выбора препарата. Neurоnews. 2017; 4(88):48-52. [Burchinsky GI. Atypical antipsychotics: problems and criteria for drug selection. Neuronews. 2017; 4(88):48-52. (In Russ.)]
25. Kane J, Canas F, Kramer M, Ford L, Gassmann-Mayer C, Lim P, Eerdekens M. Treatment of schizophrenia with paliperidone extended-release tablets: a 6-week placebo-controlled trial. Schizophr Res. 2007 Feb;90(1-3):147-61. doi: 10.1016/j.schres.2006.09.012. Epub 2006 Nov 7. PMID: 17092691
26. Davidson M, Emsley R, Kramer M, Ford L, Pan G, Lim P, Eerdekens M. Efficacy, safety and early response of paliperidone extended-release tablets (paliperidone ER): results of a 6-week, randomized, placebo-controlled study. Schizophr Res. 2007 Jul;93(1-3):117-30. doi: 10.1016/j.schres.2007.03.003. Epub 2007 Apr 26. Erratum in: Schizophr Res. 2007 Nov;96(1-3):273-4. PMID: 17466492
27. Kramer M, Simpson G, Maciulis V, Kushner S, Vijapurkar U, Lim P, Eerdekens M. Paliperidone extended-release tablets for prevention of symptom recurrence in patients with schizophrenia: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. J Clin Psychopharmacol. 2007 Feb;27(1):6-14. doi: 10.1097/JCP.0b013e31802dda4a. Erratum in: J Clin Psychopharmacol. 2007 Jun;27(3):258. PMID: 17224706
28. Meltzer HY, Bobo WV, Nuamah IF, Lane R, Hough D, Kramer M, Eerdekens M. Efficacy and tolerability of oral paliperidone extended-release tablets in the treatment of acute schizophrenia: pooled data from three 6-week, placebo-controlled studies. J Clin Psychiatry. 2008 May;69(5):817-29. doi: 10.4088/jcp.v69n0515. PMID: 18466043
29. Jones MP, Nicholl D, Trakas K. Efficacy and tolerability of paliperidone ER and other oral atypical antipsychotics in schizophrenia. Int J Clin Pharmacol Ther. 2010 Jun;48(6):383-99. doi: 10.5414/cpp48383. PMID: 20497747
30. Barnes TR, Drake R, Paton S, et al. Evidence-based guidelines for the pharmacological treatment of schizophrenia: an update of the British Association for Psychopharmacology guidelines. Journal of Psychopharmacology. 2020;34(1):3-78. https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0269881119889296
31. Huhn M, Nikolakopoulou A, Schneider-Thoma J, Krause M, Samara M, Peter N, Arndt T, Bäckers L, Rothe P, Cipriani A, Davis J, Salanti G, Leucht S. Comparative efficacy and tolerability of 32 oral antipsychotics for the acute treatment of adults with multi-episode schizophrenia: a systematic review and network meta-analysis. Lancet. 2019 Sep 14;394(10202):939-951. doi: 10.1016/S0140-6736(19)31135-3. Epub 2019 Jul 11. Erratum in: Lancet. 2019 Sep 14;394(10202):918. doi: 10.1016/S0140-6736(19)31677-0. PMID: 31303314; PMCID: PMC6891890.
32. Алтынбеков К.С., Незнанов Н.Г. Современные подходы к оптимизации психиатрической помощи больным шизофренией в Республике Казахстан. Алматы: «Издательство», 2017. 188 с. [Altynbekov KS, Neznanov NG. Modern approaches to optimizing psychiatric care for patients with schizophrenia in the Republic of Kazakhstan. Almaty: "Publishing House", 2017. 188 p.].
