COVID-19 ЖҰҚТЫРҒАН НАУҚАСТАРДАҒЫ ӨМІР СҮРУ САПАСЫН, МАЗАСЫЗДЫҚ ДЕҢГЕЙІН, ВЕГЕТАТИВТІ ЖӘНЕ КОГНИТИВТІ САЛАНЫ БАҒАЛАУ
Кілттік сөздер:
вегетативті жүйе, когнитивті функция, COVID-19, метаболикалық терапия.Аннотация
Кіріспе. Қазіргі уақытта постковидті синдромның неврологиялық көріністерінің барлық алуан түрін емдеу бойынша нақты ұсыныстардың болмауына байланысты клиникалық көріністер мен емдеу режимдерінің ауырлығын объективтендіру және көріну дәрежесін бағалау әдістерін әзірлеу мәселесі өте өзекті болып қала береді.
Зерттеудің мақсаты. Метаболикалық терапияны қолдану аясында COVID-19 ауырып шыққан пациенттерде вегетативті, мазасыздық, когнитивті бұзылулардың ауырлығын және олардың динамикасын бағалау.
Материал және әдістер. Зерттеуге 60 қатысушы қатысты, олардың 40-ы негізгі топты, 20-ы бақылау тобын құрады. Негізгі топтағы пациенттер Милдронат® препаратын 45 күн бойы күніне 2 рет 500 мг дозада қабылдады, бақылау тобы метаболикалық терапиясыз болды. Барлық пациенттер көрсетілген диагнозға сәйкес клиникалық емдеу хаттамасы бойынша ем алды.
Нәтижелер. Екі топта да пациенттер көбінесе әлсіздік пен тез шаршайтындарына шағымданды. Метаболикалық терапия аясында негізгі топтағы әлсіздік пен шаршаудың субъективті шағымдары екі есе төмендеді, сәйкесінше 88±5,2%-дан 45±7,8%-ға дейін (әлсіздік) және 85±5,6%-дан 35±7,5%-ға дейін (тез шаршау). Когнитивті функция (КФ) көрсеткіштері екі топтағы МоСА шкаласы бойынша қабылданған кесімді нүктеден (≤26 балл) аз болды, бұл олардың төмендеуін көрсетті. МоСА тестінің мәліметтері бойынша, метаболикалық терапия аясында КФ 26,8±2,7 кесімді нүктесін еңсеру деңгейіне дейін жақсарғаны байқалады. Сонымен қатар, тестінің жиынтық нәтижесі ең нашар болған егде жастағы топта да 1,4 балға дейінгі (24,1±3,1-ден 25,5±2,7-ге дейін) өте жақсы оң динамиканың көрінгендігін атап өткен жөн.
Негізгі топта ВДС толығымен дерлік тегістелді, оның ішінде елеулі ауытқулары бар топта да (33±17,3-тен 25,9±16,2-ге дейін), ал бақылау тобында белгілі бір дәрежеде теріс динамика және ВДС балының шамалы өсуі байқалады (28,2±12,6-дан 28,4±10,6-ға дейін). Вегетативті рефлекстердің нәтижелеріне сәйкес, негізгі топта вегетативті реактивтіліктің қалыпқа келу үрдісі байқалды, ал бақылау тобында нәтижелер өзгерген жоқ, тіпті оғаштау реакция одан да айқын бола түсті. Өмір сүру сапасының көрсеткіштері бойынша негізгі топта 2 балға жақсару байқалады, бақылау тобында, керісінше, 1 балға төмендеу байқалады. Мазасыздық белгілері негізгі топта, оның ішінде ең елеулі ауытқулар байқалған 18-40 жас аралығындағы жастар тобында (7,8±4,4-тен 4,5±3,5-ке дейін) тегістелді.
Нәтижелерді талқылауы. Жүргізілген зерттеу КВИ-дан кейінгі пациенттерге симптоматикалық терапиямен қатар жасушалардың уытты зақымдануы және эндотелий дисфункциясы салдарынан энергия тапшылығын метаболикалық түзе-туді қамтитын кешенді оңалту қажет екендігіне көз жеткізуге мүмкіндік берді. Ми гипоксиясы басты мәселе болған жағдайда микроциркуляцияны тұрақтандыруға және ишемия жағдайында жасушалардың энергия тапшылығын өтеуге қабілетті препарат қажет. Біздің зерттеуімізде Милдронат® препаратын қолдану әлсіздік пен шаршау симптомдарының жиілігін екі есе азайтуға мүмкіндік берді, бұл негізгі топтағы пациенттердің өнімділігін
жақсартуға, ВДС толығымен теңестіруге, КФ-ны қалыпқа келтіруге, мазасыздық көріністерін
айтарлықтай азайтуға және өмір сапасын жақсартуға ықпал етті.
Қорытынды. Милдронат® препаратының емдік әлеуеті жоғары деп бағаланады және оны постковидті синдромы бар пациенттердің өмір сүру сапасын жақсарту мақсатында астениялық, вегетативті, мазасыздық және когнитивті бұзылулардың метаболикалық терапиясында қолдану ұсынылады.
Библиографиялық сілтемелер
1. Gane SB, Kelly C, Hopkins C. Isolated sudden onset anosmia in COVID-19 infection. A novel syndrome? Rhinology. 2020;58(3):299–301. doi: 10.4193/Rhin20.114
2. Hopkins C, Surda P, Kumar N. Presentation of new onset anosmia during the COVID-19 pandemic. Rhinology. 2020;58(3):295–298. doi: 10.4193/Rhin20.116
3. Moein ST, Hashemian SM, Mansourafshar B, et al. Smell dysfunction: a biomarker for COVID-19. Int Forum Allergy Rhinol. 2020;10.1002/alr.22587. doi: 10.1002/alr.22587
4. Gupta A, Paliwal VK, Garg RK. Is COVID-19-related Guillain-Barré syndrome different? Brain Behav Immun. 2020;87:177–178. doi: 10.1016/j. bbi.2020.05.051
5. Hess DC, Eldahshan W, Rutkowski E. COVID-19-related stroke. Transl Stroke Res. 2020;11(3):322–325. doi: 10.1007/s12975-020-00818-9
6. Белопасов В.В., Яшу Я., Самойлова Е.М., Баклаушев В.П. Поражение нервной системы при СOVID-19 [Вelopasov VV, Yashu Ya, Samoilova EM, Baklaushev VP. Damage to the nervous system in COVID-19. Clinical practice. 2020;11(2):60–80. doi: 10.17816/clinpract34851. (In Russ.)
7. Xu H, Zhong L, Deng J, et al. High expression of ACE2 receptor of 2019-nCoV on the epithelial cells of oral mucosa. Int J Oral Sci. 2020;12(1):8. doi: 10.1038/s41368-020-0074-x
8. Gandhi S, Srivastava AK, Ray U, Tripathi PP. Is the Collapse of the Respiratory Center in the Brain Responsible for Respiratory Breakdown in COVID-19 Patients? ACS Chem Neuro- Sci. 2020;11(10):1379-1381. doi: 10.1021/ acschemneuro.0c00217
9. Zhou Z, Kang H, Li S, Zhao X. Understanding the neurotropic characteristics of SARS-CoV-2: from neurological manifestations of COVID-19 to potential neurotropic mechanisms. J Neurol. 2020;1-6. doi: 10.1007/s00415-020-09929-7
10. Le Сoupanec A, Desforges M, Meessen-Рinard M, et al. Cleavage of a neuroinvasive human respiratory virus spike glycoprotein by proprotein convertases modulates neurovirulence and virus spread within the central nervous system. PLoS Pathog. 2015;11(11):e1005261. doi: 10.1371/journal.ppat.1005261
11. Jacob S, Muppidi S, Guidon A, et al. International MG/COVID-19 Working Group. Guidance for the management of myasthenia gravis (MG) and Lambert-Eaton myasthenic syndrome (LEMS) during the COVID-19 pandemic. J Neurol Sci. 2020;412:116803. doi: 10.1016/j.jns.2020.116803
12. Lippi A, Domingues R, Setz C, et al. SARS-CoV-2: at the crossroad between aging and neurodegeneration. Mov Disord. 2020;35(5):716–720. doi: 10.1002/mds.28084
13. Papa SM, Brundin P, Fung VS, et al. Impact of the COVID-19 pandemic on parkinson’s disease and movement disorders. Mov Disord. 2020;35(5):711–715. doi: 10.1002/mds.28067
14. Boyko AN, Lashch NYu, Spirin NN, et al. Vedeniye patsiyentov s rasseyannym sklerozom v usloviyakh pandemii COVID-19. Vremennyye metodicheskiye rekomendatsii. Version 1.19.04. Moscow; 2020. 12 p. (In Russ)
15. Rajabally YA, Goedee HS, Attarian S, Hartung H-P. Management Challenges for Chronic Dysimmune Neuropathies During the COVID-19 Pandemic. Muscle Nerve. 2020;10.1002/ mus. 26896. doi:10.1002/mus.26896
16. Favas TT, Dev P, Chaurasia RN, et al. Neurological manifestations of COVID-19: a systematic review and meta-analysis of proportions. Neurol Sci. 2020 Dec;41(12):3437-70
17. Taquet M, Geddes JR, Husain M, Luciano S, Harrison PJ. 6-month neurological and psychiatric outcomes in 236 379 survivors of COVID-19: a retrospective cohort study using electronic health records. Lancet Psychiatry. 2021 Apr 1:S2215-0366(21)00084-5. doi: 10.1016/S2215-0366(21)00084-5. Epub ahead of print. PMID: 33836148; PMCID: PMC8023694
18. Noor-Ul-Huda Maria, Ain Siddiq et al. The Effects of COVID-19 on Hypothalamus: Is it Another Face of SARS-CoV-2 That May Potentially Control the Level of COVID-19 Severity? DOI: 10.13140/RG.2.2.24482.25289
19. Available from: https://www.dysautonomiainternational.org/blog/wordpress/a-tale-of-two-syndromes-pots-and-mcas
20.Yiping Lu, Xuanxuan Li, Daoying Geng, et al. Cerebral Micro-Structural Changes in COVID-19 Patients – An MRI-based 3-month Follow-up Study. The Lancet. 2020. DOI: https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2020.100484
21. Willi S, Lüthold R, Hunt A, Hänggi NV, Sejdiu D, Scaff C, Bender N, Staub K, Schlagenhauf P. COVID-19 sequelae in adults aged less than 50 years: A systematic review. Travel Med Infect Dis. 2021 Mar-Apr;40:101995. doi: 10.1016/j.tmaid.2021.101995. Epub 2021 Feb 22. PMID: 33631340; PMCID: PMC7898978
22. Zhou H, Lu S, Chen J, Wei N, Wang D, Lyu H, et al. The Landscape of Cognitive Function in Recovered COVID-19 Patients. J Psychiatr Res. 2020;129:98–102. doi: 10.1016/j.jpsychires.2020.06.022. J Neurol. 2020;27(9):1764–1773. doi: 10.1111/ene.14277
23. Baig AM, Khaleeq A, Ali U, Syeda H. Evidence of the COVID-19 Virus Targeting the CNS: Tissue Distribution, Host-Virus Interaction, and Proposed Neurotropic Mechanisms. ACS Chem Neurosci. 2020;11(7):995–998. doi: 10.1021/acschemneuro.0c00122
24. Natoli S, Oliveira V, Calabresi P, Maia LF, Pisani A. Does SARSCov-2 Invade the Brain? Translational Lessons from Animal Models. Eur J Neurol. 2020;27(9):1764–1773. doi: 10.1111/ene.14277
25. Екушева Е.В., Войтенков В.Б. Особенности ведения полиморбидных пациентов с хронической ишемией мозга в условиях пандемии COVID-19 [Ekusheva EV, Voitenkov VB. Features of the management of polymorbid patients with chronic cerebral ischemia in the context of the COVID-19 pandemic]. Neuronews. 2020:10(72):2-3 (In Russ.)
26. Alemanno F, Houdayer E, Parma A, Spina A, Del Forno A, Scatolini A, et al. COVID-19 Cognitive Deficits after Respiratory Assistance in the Subacute Phase: A COVID-Rehabilitation Unit Experience. PLoS One. 2021;16(2):e0246590. doi: 10.1371/journal.pone.0246590
27. Jaywant A, Vanderlind WM, Alexopoulos GS, Fridman CB, Perlis RH, Gunning FM. Frequency and Profile of Objective Cognitive Deficits in Hospitalized Patients Recovering from COVID-19. Neuropsychopharmacology. 2021:1–6. doi: 10.1038/s41386-021-00978-8
28. Whiteside DM, Oleynick V, Holker E, et al. Neurocognitive deficits in severe COVID-19 infection: Case series and proposed model. Clin Neuropsychol. 2021;1-20. doi: 10.1080/13854046.2021.1874056
29. Stracciari A, Bottini G, Guarino M,; Cognitive and Behavioral Neurology Study Group of the Italian Neurological Society. Cognitive and behavioral manifestations in SARS-CoV-2 infection: not specific or distinctive features? Neurol Sci. 2021;1-9. doi: 10.1007/s10072-021-05231-0
